Poniżej przedstawiamy obecnie obowiązujące akty prawne (polskie oraz UE), dotyczące biotechnologii - ustawy, rozporządzenia oraz dyrektywy, rozporządzenia i decyzje rad i komisji europejskich wraz z krótkim omówieniem.

Pliki źródłowe polskich aktów prawnych mogą zostać pobrane ze strony Kancelarii Sejmu, z bazy danych ISAP.

Zasadnicze krajowe normy prawne są następujące:

  • Ustawa oorganizmach zmodyfikowanych genetycznie z dnia 22 czerwca 2001r. Aktualnie projekt nowelizacji ustawy jest w trakcie prac w Sejmie, a bieżący ich stan można śledzić na stronie http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2394 [sierpień 2014 r.].
  • Ustawa z 22 lipca 2006 r. o paszach. Natomiast w sierpniu 2012 r. została podpisana kolejna nowelizacja tej ustawy, odsuwająca do 1 stycznia 2017 r. wejście w życie zakazu wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych.
  • Ustawa o nasiennictwie z dnia 26 czerwca 2003 r. (nowelizacja 8.11.2012 r.). Obecnie nie można w Polsce produkować roślin transgenicznych.

W ustawie z dnia 26 czerwca 2003 r. o nasiennictwie (w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 27 kwietnia 2006 r.) przepisy art. 5 ust. 4 i art. 57 ust. 3 ustanawiają zakaz rejestracji odmian genetycznie zmodyfikowanych oraz zakaz wprowadzania do obrotu materiału siewnego odmian genetycznie zmodyfikowanych.

Trybunał Europejski uznał tę normę prawną za sprzeczną z legislacją UE i zagroził Polsce wysokimi karami w związku z brakiem realizacji unijnych uregulowań prawnych. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm poprzedniej kadencji. Jednakże Prezydent Bronisław Komorowski nie podpisał tej ustawy w lipcu 2011 r. Natomiast prezydencki projekt nowelizacji ustawy o nasiennictwie został uchwalony przez Sejm 8 listopada 2012 r. W myśl tej nowelizacji dopuszczalny jest obrót handlowy nasionami GM i rejestr roślin GM. Jednakże Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zrealizowało równocześnie wprowadzenie zakazu upraw roślin GM w Polsce. 28 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie, ogłoszona 28 grudnia 2012 r. [Dz.U., 2012, poz. 1512] oraz wydane na jej podstawie (art. 104 ust. 9) dwa rozporządzenia Rady Ministrów z 2 stycznia 2013 r.     w sprawie moratorium (błędnie określane jako „zakaz”) stosowania materiału siewnego ziemniaka odmiany Amflora [Dz.U., 2013, poz. 27] oraz 235 odmian kukurydzy MON 810 [Dz.U., 2013, poz. 39]. Informując o przyjęciu tych rozporządzeń minister rolnictwa i rozwoju wsi Stanisław Kalemba zakomunikował (styczeń 2013 r.), że:

  • w Polsce nie będzie upraw GM;
  • zlikwidowana została niezgodność polskiej ustawy z prawem unijnym, które zezwala na   obrót materiałem siewnym GM;
  • przyjęcie ustawy oznacza, że Polska skutecznie może uniknąć kary 280 mln euro naliczanej przez Komisję Europejską zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Jednakże sprawa jest jeszcze bardziej skomplikowana w opinii niektórych polityków: były minister środowiska, prof. Jan Szyszko stwierdził w Sejmie (styczeń 2013 r.), że „(…)Rząd szeroko otworzył drzwi na GMO w naszym kraju - mówił poseł. Rząd teoretycznie wydał zakaz siewu dwóch odmian GMO, dopuścił natomiast równocześnie do obrotu nasiona wszystkich genetycznie zmodyfikowanych roślin wymienionych w katalogu wspólnotowym, a jest ich 49. Nie powiedział także, że wydał zakaz siewu tych odmian, dla których unijne pozwolenie na siew wygasło. Obecnie toczy się proces ewentualnego odnowienia tego pozwolenia(…)”. Z pewnością polemika wokół tych zagadnień jest i będzie bardzo gorąca.

Istotne znaczenie dla rozwoju krajowej agrobiotechnologii mają również dwie kolejne normy prawne:

  • Ustawa - Prawo własności przemysłowej z dnia 30 czerwca 2000 r. z późniejszymi zmianami.
  • Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 r. Ustawa „O bezpieczeństwie żywności i żywienia” z 25.08.2006 r. określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia. Ten akt prawny określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia, a przepisy tej ustawy dotyczą również żywności GM. Ustawa precyzuje również organy urzędowej kontroli żywności, tj. Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej.

Niezależnie od norm prawa krajowego podstawowe znaczenie mają normy międzynarodowe, wynikające z ratyfikowanej konwencji czy też członkostwa w organizacjach międzynarodowych, a w tym względzie przede wszystkim:

  • Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO), Europejska Organizacja Patentowa (EPO).
  • Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA),   Europejska Agencja Leków (EMEA).
  • Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).
  • Międzynarodowe porozumienie - Protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym.

Z organizmami zmodyfikowanymi genetycznie, których genom zostaje zmieniony metodami inżynierii genetycznej, w celu uzyskania nowych właściwości, wiązane są zarówno wielkie nadzieje (zwłaszcza w biologii i medycynie) jak i ogromne obawy, w szczególności dotyczące niekorzystnych skutków dla rolnictwa i środowiska. Należy w tym kontekście podkreślić znaczenie uchwały Nr 50/2012 Prezydium Polskiej Akademii Nauk z dnia 18 września 2012 r. popierające stanowisko Wydziału Nauk Biologicznych i Rolniczych PAN w sprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) w rolnictwie.